خشکی چشم
برای آشنایی با بیماری خشکی چشم ابتدا به ساختمان اشک و نحوه ترشح اشک اشاره میشود. اشک مترشحه در سطح چشم از دو ناحیه تامین میشود اول، غده اصلی اشکی که در ناحیه فوقانی و خارجی حدقه قرار دارد و اشک آبکی ترشح میکند و معمولا در شرایط استرسی و برخورد هوا و یا جسم خارجی و یا گریه ترشح آن تشدید میشود، دوم، غدد اشکی فرعی که به همراه غدد مترشحه موسین در لابلای بافت ملتحمه واقع در پشت پلکها و یا عمق فضای فوقانی و تحتانی ملتحمه پنهان شده اند و اشک ماندگار با غلظت بیشتر را تراوش میکنند و رطوبت طبیعی سطح چشم را تامین میکنند. اگرچه تعداد غدد اشکی فرعی یک دهم غده اصلی هستند ولی اهمیت آنها یکسان است. لایه های اشک و نقش آنها در خشکی چشمها: اشک از سطح به عمق سه لایه دارد: لایه چربی، لایه آبکی، لایه موسینی. همانطور که در مبحث التهابات پلک اشاره شد، سطحی ترین لایه اشک که چربی است، نقش آن ممانعت از تبخیر اشک میباشد، از غدد میبومین ترشح میشود و ترشح آنها در صورت وجود التهاب در پلک، استفاده طولانی از لنزهای تماسی و کامپیوتر و موبایل، و برخی اختلالات هورمونی، آکنه و برخی داروهای ضد آکنه، کاهش یافته و اشک زودتر تبخیر میشود و این یکی از مهمترین علل خشکی چشم است. دومین لایه، لایه آبکی اشک است که از غدد اصلی و فرعی اشک ترشح میشود و در صورت تخریب این غدد که در برخی بیماریهای التهابی نظیر روماتیسم و بیماریهای خود ایمن، افزایش سن، یائسگی، برخی داروهای ضد حساسیت و اعصاب و روان، و کم آبی بدن و برخی جراحی های سطح چشم بویژه لیزیک و فلج اعصاب مغزی زوج ۷ و ۵ مغزی و دیابت و پرتو درمانی، رخ میدهد، نوعی دیگر از خشکی چشم بروز میکند. سومین لایه اشک، لایه موسینی است که نقش آن نگهداری و حفظ داربست اشک بر روی سطح چشم است و قسمتهای سطحی اشک را به سطح چشم می چسباند و میتواند در التهابات مزمن و حساسیت های طولانی ملتحمه، آسیب های شیمیایی، برخی بیماریهای خود ایمن، حساسیت های شدید دارویی و کمبود ویتامین آ، آسیب ببیند و منجر به سومین علت مهم خشکی چشمها شود. درمان: بدیهی است که درمان باید متمرکز بر اختلال زمینه ای باشد و با انجام تستهای اختصاصی مربوط به اشک و بررسی سیستمیک و کامل بیمار باید پاسخ این سوال را پیدا کرد و سپس درمان مناسب را که ترکیبی از درمانهای موضعی و احتمالا سیستمیک خواهد بود تجویز نمود ولی اجمالا میتوان از قطره های اشک مصنوعی که بسیار متنوع هستند، بویژه انواع فاقد مواد نگهدارنده و یکبار مصرف و متناسب با نوع اختلال اشکی در بیمار استفاده نمود. سایر درمانهای کمکی شامل ممانعت از خروج اشک از چشم با مسدود سازی موقت و یا دائمی مجاری اشکی، خواب و استراحت کافی، مرطوب نمودن محیط زندگی، کمپرس گرم و استفاده از عینکهای مناسب ضد تبخیر اشک، استفاده از سرم خود بیمار برای ساخت اشک مصنوعی، داروهای ضد التهاب موضعی یا سیستمیک و اومگا ۳ میباشد.
التهاب پلک یا بلفاریت
بلفاریت ها انواع مختلف دارند و شایعترین آنها انواع عفونی و سپس انواع آلرژیک میباشند که در این مبحث به انواع عفونی می پردازیم. برای شناخت علل التهابات پلکی دانستن آناتومی پلک ضروری است آناتومی: پلکها از بیرون بداخل دارای ۷ لایه هستند ۱- لایه سطحی پوست ۲- لایه بافت ظریف زیر پوست ۳- عضله حلقوی دور چشمی که چشم را میبندد ۴- سپتوم اربیت که مانع فتق چربی ها میشود ۵-عضلات بالا برنده چشم که آنرا باز میکنند ۶- بافت شبه غضروفی بنام تارس حاوی چربی ۷- ملتحمه که بر روی سطح چشم قرار دارد در جلوی لبه پلکها محل رویش مژه هاست که حاوی غدد فرعی چربی زایس و عرق مول در ریشه مژه است و در پشت آنها دهانه غدد ترشح کننده چربی میبومین قرار دارد. بیماری زایی: معمولا علت و منشا و تمرکز التهابات پلکی در همین لبه پلک است این التهابات شامل بلفاریت قدامی، بلفاریت خلفی، و بلفاریت ترکیبی (قدامی و خلفی) میباشد و علل آن، هم به عوامل موضعی و هم عوامل سیستمیک مربوط است. از عوامل موضعی به قارچ پیتروسپوریوم اووال که پوسته ریزی ظریف ایجاد میکند و میکروب استافیلوکک که زخمهای کوچک ایجاد میکند، میتوان اشاره نمود هر دو این عوامل به عدم رعایت بهداشت موضعی و البته اختلالات متابولیک و سیستمیک مربوط هستند و در شرایط مساعد این عوامل میتوانند با نفوذ به ریشه مژه ها و یا دهانه غدد میبومین سبب ایجاد آبسه های عفونی کوچک و دردناک بنام گل مژه شوند از سوی دیگر میتوانند بدلیل التهاب، بطور غیر مستقیم دهانه غدد میبومین را مسدود نموده و مانع خروج چربی ها شوند و این چربی ها که نقش مهمی در مرطوب نگهداشتن سطح قرنیه بازی میکنند، در پلک احتباس یافته و توده هایی بنام شالازیون و از سوی دیگر خشکی سطح چشم ایجاد میکنند. هر دو مورد گل مژه عفونی و شالازیون با استرس و احتمالا با رژیم غذایی چرب و شیرین تشدید میشوند. درمان: از آنجا که بلفاریت ها معمولا مزمن و طولانی مدت هستند، درمان آنها هم طولانی است و مهمترین رکن آن رعایت بهداشت فردی و رژیم غذایی مناسب و ورزش و پرهیز از استرس است. بنابراین درمانهای موضعی و سیستمیک الزامی است در مورد درمانهای موضعی، شستشوی روزانه پلک و ریشه مژه ها با شامپوهایی ملایم که بخصوص حاوی روغن چای هستند به همراه استفاده از پمادهای آنتی بیوتیک نظیر اریترومیسین و آزیترومیسین با یا بدون قطره های آنتی بیوتیک نظیر سولفاستامید و آزیترومیسین و در موارد شدید تر استروئید های موضعی و یا آنتی بیوتیک های سیستمیک بمدت محدود مفید هستند. گل مژه های عفونی بدلیل خطر گسترش عفونت باید تحت درمان موضعی و سیستمیک با آنتی بیوتیک مناسب قرار گرفته و در صورت عدم پاسخ ظرف ۴۸ ساعت تخلیه شوند ولی موارد غیر عفونی یا شالازیونها بیشتر بدلایل زیبایی و یا پیشگیری از آستیگماتیسم و در صورت عدم پاسخ درمانی نیاز به جراحی خواهند داشت. روش جراحی: در شرایط استریل بر حسب سطحی بودن یا عمقی بودن ضایعه با یک برش افقی در سطح و یا برش عمودی در پشت پلک، ضایعه را خارج نموده و تا یکی دو هفته درمانهای موضعی تجویز میشود.
عیوب انکساری چشم
ساختار آناتومیک و قدرت انکساری چشمها در حالت طبیعی به گونه ای هستند که میتوانند تصویر را بر روی شبکیه متمرکز کنند. بخش های انکساری چشم عبارتند از قرنیه که حدود ۴۰ دیوپتر قدرت انکساری دارد و عدسی یا لنز داخل چشمی که حدود ۲۰ دیوپتر قدرت انکساری دارد و این دو جمعا حدود ۶۰ دیوپتر قدرت ایجاد میکنند که میتوانند تصویر را در فاصله ۱۵ میلیمتری از پشت عدسی بر روی شبکیه متمرکز کنند سومین عاملی که در این معادله نقش بسیار مهمی بازی میکند قطر قدامی خلفی کره چشم است که حدود ۲۳/۵ میلیمتر است. هر گونه تغییر در قدرت و یا اعوجاج در ساختار این بخش ها منجر به بروز عیوب انکساری میشود و بطور مثال هر میلیمتر تغییر در قطر قدامی خلفی چشم میتواند تا ۳ دیوپتر تغییر در قدرت کلی چشم اعمال کند! و اگر به هر دلیل این تمرکز درست انجام نشود، تاری دید رخ میدهد. علل عیوب انکساری بترتیب اهمیت: ۱- طول غیر طبیعی کره چشم: اگر کره چشم بزرگتر از طبیعی باشد فرد نزدیک بین میشود زیرا تصویر در جلوی شبکیه متمرکز میشود. فرد نزدیک بین فقط تصاویر نزدیک را خوب می بیند و برای دیدن تصاویر دور نیاز به عدسی مقعر دارد که تصویر را از جلوی شبکیه به عقب ببرد بالعکس اگر طول کره چشم کوچکتر از طبیعی باشد تصویر در پشت شبکیه میافتد و فرد دور بین میشود برعکس افراد نزدیک بین، افراد دوربین میتوانند با تطابق، تصویر را از پشت شبکیه به جلو بکشند و دید دور قابل قبولی داشته باشند ولی چون تطابق با تقارب توام میشود چشمها بهم نزدیک شده و باصطلاح لوچ میشوند، برای رفع این مشکل از عدسی های محدب در جلوی چشم استفاده میشود تا بدون نیاز به تطابق، تصویر به روی شبکیه منتقل شود ۲- تغییر در انحنای قرنیه و قدرت عدسی: همانگونه که گفته شد انحنای قرنیه قدرتی حدود ۴۰ دیوپتر و عدسی حدود ۲۰ دیوپتر اعمال میکنند افزایش انحنای قرنیه و یا عدسی قدرت چشم را افزایش داده و تصویر جلوی شبکیه میافتد و فرد نزدیک بین میشود و برای اصلاح نیاز به لنز مقعر دارد و کاهش قدرت قرنیه و عدسی سبب افتادن تصویر در پشت شبکیه شده و فرد دوربین میشود و برای اصلاح نیاز به عدسی محدب دارد ۳- آستیگماتیسم: هر گونه اعوجاج در قرنیه یا عدسی باعث نامنظم شدن آنها و در نتیجه اعوجاج تصویر میشود باین نامنظمی، آستیگمات می گویند که منشا آن هم میتواند در سطح قرنیه باشد و هم در وضعیت عدسی. لازم به ذکر است که آستیگمات می تواند با دور بینی و یا نزدیک بینی همراه شود. درمان اینگونه اختلالات استفاده از عدسی های محدب یا مقعر دارای آستیگمات است. ۴- پیر چشمی: در افراد جوان با نزدیک کردن تصویر به چشم، تطابق صورت میگیرد و مانع عقب رفتن تصویر از شبکیه میشود ولی با افزایش سن، قابلیت انعطاف عدسی کاهش یافته و با نزدیک شدن جسم، تصویر آن هم به پشت شبکیه منتقل میشود و تصویر تار میشود برای رفع این مشکل از عدسی محدب متناسب با سن بصورت تک کانونی و یا چند کانونی و یا تدریجی استفاده می شود. ناگفته نماند که با افزایش بیشتر سن، ضریب شکست عدسی افزایش یافته و دوباره دید نزدیک بهبود می یابد که باعث خوشحالی فرد می شود غافل از اینکه آب مروارید در کمین اوست. لازم به ذکر است که عوامل ژنتیکی و محیطی و سابقه خانوادگی و مطالعه و کار طولانی نزدیک میتوانند بر روی میزان بروز عیوب انکساری موثر باشند. روشهای درمانی: بی خطر ترین روش اصلاح عیوب انکساری استفاده از عینک و یا حداکثر لنز تماسی است ولی در صورتیکه فرد مایل به استفاده از آنها نباشد میتوان با انجام اعمال جراحی بر روی قرنیه و یا عدسی داخل چشمی، قدرت دیوپتری چشم را بطور دلخواه بگونه ای تغییر داد که تصویر بر روی شبکیه متمرکز شود. یکی از این روشها که بسیار مورد توجه قرار گرفته انواع روش های لیزری تحت عنوان لیزیک ( با فلپ قرنیه)، لازک (بدون فلپ قرنیه)، فمتولیزیک ( با فلپ ضخیمتر) و اسمایل (با برش بسیار کوچک) است که با تراش سطح قرنیه و یا لایه های عمقی آن عیوب انکساری را اصلاح میکنند. در صورتیکه به هر دلیلی از جمله نازکی قرنیه و یا قوز قرنیه و یا بیش از حد بودن عیب انکساری نتوانیم از روشهای فوق استفاده کنیم، بسته به تشخیص پزشک و شرایط چشم، میتوان از برشهای قرنیه، رینگ های داخل قرنیه، عدسی های جلوی عنبیه بنام آرتیزان و یا عدسی های جدید تر پشت عنبیه بنام آی سی ال استفاده نمود
بیماریهای ملتحمه
آناتومی: ملتحمه یک لایه نازک و شفاف با عروق ظریف است که پشت پلکها و سطح کره چشم تا دور قرنیه را می پوشاند و نقش آن محافظت از چشم در برایر میکروبها و مرطوب کردن سطح چشم و تسهیل حرکات پلک است. بیماریهای ملتحمه: ۱- ورم ملتحمه میکروبی: میکروب های زیادی ممکن است ملتحمه را درگیر کنند مهمترین آنها عبارتند از استافیلوکوک، استرپتوکوک، هموفیلوس، نیسریا گنوره، کلامیدیا علائم: قرمزی، ترشحات چرکی، چسبندگی صبحگاهی، بینایی طبیعی است درمان: استفاده از قطره و پمادهای آنتی بیوتیکی موضعی و در مورد گنوکک، بانضمام درمان سیستمیک ۲- ورم ملتحمه ویروسی: بیشتر بعلت آدنوویروس ها و ویروس هرپس یا تبخال است. علائم : شامل قرمزی چشم، ترشحات آبکی، تورم ملتحمه و پلک، درگیری تدریجی و ملایم تر چشم دوم، و گاهی توام با تب و گلو درد. درمان: معمولا ظرف یکی دو هفته و خود محدود شونده است ولی کمپرس سرد و اشک مصنوعی و تمیز نگهداشتن چشم و پرهیز از تماس با اطرافیان و درمورد تبخال، استفاده از داروهای خوراکی و موضعی ضد تبخال توصیه میشود. ۳- ورم ملتحمه با ویروس تراخم یا کلامیدیا: این بیماری به اشکال مختلف بروز میکند، تراخم بالغین، تراخم کودکان، تراخم خانوادگی در هر مورد علائم شامل: ورم ملتحمه، ترشحات چرکی و مزمن، ایجاد اسکار و برگشت مژه و پلک بداخل و خشکی چشم و زخم قرنیه است. درمان شامل موضعی و سیستمیک با آنتی بیوتیک مناسب برای بیمار همراه با یا بدون خانواده ۴- ورم ملتحمه حساسیتی یا آلرژیک: علت: واکنش ایمنی به گرد و غبار، گرده گیاهان، حیوانات، یا داروها علائم شامل خارش،قرمزی، ترشحات شیری رنگ و نخ مانند. شاه علامت انواع ورم ملتحمه حساسیتی، خارش است به گونه ای مه می گویند بدون خارش، حساسیت مطرح نیست! انواع: تب یونجه، فصلی یا بهاره، دائمی درمان: اول شناخت عوامل حساسیت زا و اجتناب از تماس با آنها، و بعد سایر درمانها نظیر کمپرس سرد، داروهای موضعی و سیستمیک ضد حساسیت نظیر انواع آنتی هیستامینها و در نهایت و اجبار، استروئید های موضعی و حتی سیستمیک، نکته مهم در مورد استروئید ها این است که چون بلافاصله خارش را متوقف میکنند برای بیماران بسیار خوشایند است ولی باید دانست که مصرف طولانی مدت آنها عوارضی نظیر آب سیاه، آب مروارید و زخم قرنیه و کوری بدنبال دارد ولازمست حتما تحت نظارت متخصص چشم مصرف شوند. ۵- ورم ملتحمه ناشی از مواد شیمیایی یا مواد محرک: این مواد شامل اسید، قلیا، دود، مواد شیمیایی و لنز های تماسی هستند علائم شامل درد شدید، قرمزی، سوزش و اشکریزی شدید است، باید دانست که برخلاف تصور عامه سوختگی های قلیایی بسیار بدتر و شدیدتر از انواع اسیدی هستند زیرا اسیدها با ایجاد یک سد پروتئینی، قدرت نفوذ خود را از دست میدهند ولی قلیاها بافت را مانند صابون نرم و ذوب میکنند و مادام که در محیط چشم وجود دارند، مرتب به نفوذ خود ادامه میدهند به همین دلیل تخریب بیشتری ایجاد میکنند. درمان: شستشوی فراوان و فوری با هر مایع تمیز در دسترس بخصوص سرم نمکی حداقل بمدت نیم ساعت، استفاده از داروهای ضد التهاب و آنتی بیوتیک موضعی و سیستمیک، قطره ساختکی و قرص خوراکی ویتامین سی حداقل بمدت ۱۰ روز، و در نهایت استفاده از کرتن چند روز پس از شروع بیماری و با نظر متخصص چشم. معمولا سوختگی های شیمیایی به مراقبت های طولانی مدت و تخصصی نیاز دارند و با این وجود در موارد شدید نجات چشم بسیار مشکل است. ۶- ورم ملتحمه ناشی از لنز تماسی: استفاده طولانی مدت بخصوص در حضور عدم رعایت مراقبت های بهداشتی، میتواند بسیار خطرناک بوده و در صورت عدم رسیدگی به موقع منجر به زخم قرنیه و کوری شود! درمان: قطع فوری لنز و استفاده از آنتی بیوتیک مناسب موضعی تقویت شده وحتی تزریقات زیر ملتحمه و در صورت عدم پاسخ، بستری اورژانس و درمان سیستمیک ۷- ورم ملتحمه نوزادی: این بیماری بعلت انتقال میکروب سوزاک از مادر به چشم نوزاد در حین تولد ایجاد شده و با ترشحات چرکی شدید و احتمال زخم قرنیه و کوری همراه است و حتی ممکن است با ورود میکروب به جریان خون سبب مرگ نوزاد شود درمان: بهترین درمان پیشگیری است که با استفاده روتین از قطره نیترات نقره و یا پماد اریترومیسین بلافاصله بعد از تولد صورت میگیرد. در صورت ابتلای نوزاد، شستشوی سریع جشمها و استفاده از آنتی بیوتیکهای قوی موضعی و سیستمیک زیر نظر متخصص چشم توصیه میشود.
بیماریهای شبکیه
مقدمه شبکیه (Retina) لایهی نازک و حساس در پشت چشم است که نور را دریافت کرده و آن را به سیگنالهای عصبی تبدیل میکند تا مغز تصویر را تشکیل دهد. هرگونه آسیب به شبکیه میتواند باعث کاهش دید، تاری یا حتی نابینایی دائمی شود. به همین دلیل، تشخیص زودهنگام و درمان بهموقع بیماریهای شبکیه اهمیت بسیار زیادی دارد. شبکیه چشم چیست؟ شبکیه مانند فیلم عکاسی در دوربین عمل میکند. این لایه شامل سلولهای گیرندهی نور (میلهای و مخروطی) است که مسئول دید در نور کم و دید رنگی هستند. سلامت شبکیه برای دید واضح، تشخیص رنگ و دید مرکزی ضروری است. شایعترین بیماریهای شبکیه ۱-رتینوپاتی دیابتی (Diabetic Retinopathy) یکی از شایعترین علل کاهش بینایی در بیماران مبتلا به دیابت است. افزایش قند خون باعث آسیب به مویرگهای شبکیه میشود و در مراحل پیشرفته میتواند منجر به خونریزی یا جداشدگی شبکیه شود. علائم: • تاری دید • وجود لکه یا نقاط تار در میدان دید • تغییر مداوم شماره عینک درمان: • کنترل دقیق قند خون • لیزر شبکیه برای جلوگیری از نشت عروق • تزریق داروهای ضد VEGF (مثل آواستین، آیلیا، تیالیا یا لوسنتیس) برای کاهش تورم شبکیه • در موارد پیشرفته، جراحی خروج زجاجیه یا ویترکتومی ۲- پارگی و جداشدگی شبکیه (Retinal Detachment) وقتی شبکیه از لایههای زیرین خود جدا میشود، تغذیه سلولها مختل شده و خطر نابینایی جدی وجود دارد. علائم هشداردهنده: • دیدن جرقههای نور (Flashes) • مشاهده مگسپران (Floaters) • احساس پردهای جلوی چشم درمان: • در مراحل اولیه، لیزر شبکیه یا کرایوتراپی (انجماد) • در موارد پیشرفته، جراحی خروج زجاجیه یا ویترکتومی با یا بدون کمربند دور چشم یا اسکلرال باکل برای ترمیم شبکیه ۳- دژنراسیون ماکولا (AMD) این بیماری معمولاً در سنین بالا رخ میدهد و ناحیه مرکزی شبکیه (ماکولا) را درگیر میکند. افراد مبتلا در دید مرکزی خود تاری یا لکه تار میبینند. دو نوع خشک بدون نشت مایع و نوع مرطوب با نشت مایع دارد درمان: • تزریق داروهای ضد VEGF برای نوع مرطوب • مکملهای آنتیاکسیدان برای کاهش پیشرفت نوع خشک • رعایت رژیم غذایی غنی از سبزیجات و ماهی ۴- انسداد ورید یا شریان شبکیه انسداد جریان خون در عروق شبکیه میتواند به طور ناگهانی باعث کاهش دید شود. علت شایع آن فشار خون بالا، دیابت یا بیماریهای قلبی است. درمان: • تزریق داروهای ضد تورم (Anti-VEGF) • لیزر برای پیشگیری از عوارض بعدی • بررسی و کنترل بیماری زمینهای ۵- التهاب شبکیه (Retinitis) ممکن است به علت عفونتهای ویروسی (مانند CMV)، باکتریایی یا بیماریهای خودایمنی ایجاد شود. درمان: بسته به علت، از داروهای ضدویروس، آنتیبیوتیک یا داروهای ضد التهاب استفاده میشود. روشهای تشخیص بیماریهای شبکیه: چشمپزشک برای بررسی سلامت شبکیه از ابزارها و آزمایشهای مختلفی استفاده میکند: • افتالموسکوپی (معاینه ته چشم) • OCT (توموگرافی انسجام نوری) برای مشاهده لایههای شبکیه • آنژیوگرافی فلوئورسئین برای بررسی جریان خون شبکیه • عکس رنگی ته چشم (Fundus Photo) برای ثبت و پیگیری تغییرات درمانهای نوین بیماریهای شبکیه پیشرفت علم پزشکی باعث شده که امروزه بسیاری از بیماریهای شبکیه قابل کنترل یا درمان باشند: ۱- تزریق داخل چشمی داروهای ضد VEGF برای مهار رشد غیرطبیعی عروق ۲- لیزر شبکیه برای جلوگیری از نشت عروقی یا ترمیم پارگیها ۳- جراحی ویترکتومی برای خارجکردن خون، ترمیم بافتها و چسباندن شبکیه ۴- درمانهای ژنی و سلولهای بنیادی (در حال تحقیق) برای ترمیم سلولهای گیرنده نور اهمیت مراجعه زودهنگام بسیاری از بیماران زمانی متوجه بیماری شبکیه میشوند که بخش زیادی از دید خود را از دست دادهاند. معاینهی منظم توسط چشمپزشک، بهویژه برای افراد مبتلا به دیابت، فشار خون بالا یا سابقه خانوادگی بیماریهای شبکیه، نقش حیاتی در پیشگیری دارد. جمعبندی بیماریهای شبکیه از علل مهم کاهش بینایی و نابینایی هستند، اما با تشخیص بهموقع و درمان مناسب، در بسیاری از موارد میتوان از پیشرفت آن جلوگیری کرد. در صورت مشاهدهی هرگونه تاری دید، جرقه نوری یا تغییر ناگهانی در بینایی، باید فوراً به چشمپزشک مراجعه کنید
گلوکوم
بیماری آب سیاه چشم یا گلوکوم، قاتل خاموش بینایی: چکیده: گلوکوم یا آب سیاه یکی از شایعترین علل نابینایی غیرقابل برگشت در جهان است. این بیماری معمولاً بدون علامت آغاز میشود و در صورت عدم تشخیص و درمان بموقع، منجر به آسیب تدریجی عصب بینایی و از بین رفتن دائمی بینایی میگردد. مقدمه: گلوکوم گروهی از بیماریهای چشمی است که با افزایش فشار داخل چشمی (Intraocular Pressure – IOP) و در نتیجه آسیب به عصب بینایی مشخص میشود. طبق آمار سازمان جهانی بهداشت، بیش از ۷۰ میلیون نفر در سراسر جهان به نوعی از گلوکوم مبتلا هستند و حدود ۱۰ درصد از آنها دچار نابینایی کامل میشوند. اهمیت غربالگری و تشخیص زودرس این بیماری، به دلیل ماهیت خاموش و تدریجی آن، بسیار بالاست. انواع گلوکوم: ۱- گلوکوم زاویه باز اولیه (Primary Open-Angle Glaucoma): شایعترین نوع گلوکوم است. در این نوع، زاویه بین قرنیه و عنبیه باز است ولی جریان خروج مایع زلالیه بدلایلی مختل میشود و فشار داخل چشم افزایش مییابد. ۲- گلوکوم زاویه بسته (Angle-Closure Glaucoma): در این نوع، زاویه تخلیه مایع چشم بهصورت ناگهانی مسدود میشود و افزایش شدید فشار داخل چشمی رخ میدهد که یک اورژانس چشمپزشکی محسوب میشود. ۳- گلوکوم مادرزادی (Congenital Glaucoma): نادر ولی بسیار خطرناک است و معمولاً در بدو تولد یا اوایل کودکی بروز میکند. ۴- گلوکوم ثانویه: به دنبال بیماریها یا صدمات دیگر مانند التهاب چشم، مصرف طولانیمدت کورتونها یا آسیب چشمی ایجاد میشود. عوامل خطر: - سابقه خانوادگی گلوکوم - افزایش سن (بیش از ۴۰ سال) - فشار داخل چشم بالا - نزدیکبینی شدید - سابقه مصرف طولانیمدت داروهای استروئیدی - دیابت و بیماریهای عروقی علائم بالینی: در بیشتر بیماران، گلوکوم زاویه باز اولیه بدون علامت است تا مراحل پیشرفته بیماری. کاهش تدریجی میدان دید محیطی (بینایی تونلی) از نشانههای اصلی است. در گلوکوم زاویه بسته، علائم حاد شامل درد شدید چشم، تهوع، قرمزی چشم و تاری دید است. تشخیص: تشخیص گلوکوم بر اساس معاینه کامل چشم توسط چشمپزشک صورت میگیرد که شامل موارد زیر است: - اندازهگیری فشار داخل چشم (تونومتری) - بررسی عصب بینایی (افتالموسکوپی) - آزمون میدان بینایی (پریمتری) - بررسی زاویه چشم با گونیوسکوپی - تصویربرداری از عصب بینایی با OCT درمان: درمان گلوکوم هدفی جز کاهش فشار داخل چشمی ندارد و شامل روشهای زیر است: ۱- درمان دارویی: استفاده از قطرههای چشمی مانند بتابلوکرها، آنالوگهای پروستاگلاندین و مهارکنندههای کربنیک انهیدراز. ۲- درمان لیزری: مانند ترابکولوپلاستی لیزری برای بهبود خروج مایع زلالیه. ۳- درمان جراحی: در موارد مقاوم به درمان دارویی یا لیزری، از جراحیهایی مانند ترابکولکتومی یا کاشت دریچههای تخلیه استفاده میشود پیشگیری و توصیهها: • انجام معاینات دورهای چشم بهویژه پس از ۴۰ سالگی • کنترل فشار خون و قند خون • اجتناب از مصرف خودسرانه داروهای کورتونی • مراجعه فوری در صورت بروز درد ناگهانی یا تاری دید نتیجهگیری: گلوکوم یکی از مهمترین بیماریهای چشمی تهدیدکننده بینایی است که معمولاً بدون علامت آغاز میشود. تشخیص زودهنگام و درمان مناسب میتواند از پیشرفت آن و بروز نابینایی جلوگیری کند. آگاهی عمومی، غربالگری منظم و همکاری بیمار در پیگیری درمان، کلید موفقیت در کنترل این بیماری خاموش است.
پتوز(افتادگی پلک)